Các nghiên cứu lâm sàng về tác dụng giảm lo âu của CBD

CBD (cannabidiol) đã được khảo sát trong một số nghiên cứu lâm sàng về lo âu, chủ yếu là các thử nghiệm nhỏ, ngắn hạn. Một số kết quả gợi ý CBD có thể làm giảm cảm giác lo lắng trong các tình huống căng thẳng được tạo ra trong phòng thí nghiệm, nhưng bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem CBD là phương pháp điều trị rối loạn lo âu đã được xác lập. Bài viết tóm tắt những gì nghiên cứu đã cho thấy, những gì còn chưa biết và các lưu ý an toàn, pháp lý quan trọng.

Bài viết mang tính giáo dục khoa học. Tại Việt Nam, cần sa là chất bị kiểm soát và khung pháp lý cho sản phẩm CBD chưa rõ ràng; không nên tự ý mua hoặc sử dụng.

Lo âu và các phương pháp điều trị hiện có

Lo âu là phản ứng bình thường trước căng thẳng. Rối loạn lo âu, như rối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn lo âu xã hội, rối loạn hoảng sợ, là khi lo lắng quá mức, kéo dài và ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ. Hiện nay đã có những phương pháp điều trị được chứng minh qua nhiều thử nghiệm lớn: liệu pháp tâm lý, đặc biệt là liệu pháp nhận thức hành vi, và một số nhóm thuốc do bác sĩ chỉ định. Bất kỳ phương pháp mới nào, kể cả CBD, đều cần được so sánh với nền tảng này.

Vì sao các nhà khoa học quan tâm đến CBD với lo âu

Sự quan tâm xuất phát từ nghiên cứu tiền lâm sàng. Trên mô hình động vật, CBD cho thấy tác dụng giống giảm lo âu trong một số thử nghiệm hành vi. Về cơ chế, CBD được cho là tương tác với thụ thể serotonin 5-HT1A, vốn liên quan đến điều hòa cảm xúc, cũng như ảnh hưởng gián tiếp lên hệ endocannabinoid. Bạn có thể đọc thêm về các đích tác động này trong bài tác động của CBD đối với thụ thể thần kinh.

Một lý do khác là CBD không gây tác động hướng thần như THC, nên được xem là ứng viên phù hợp hơn để nghiên cứu. Sự khác biệt này được phân tích trong bài khác biệt hóa học giữa CBD và THC.

Các dạng nghiên cứu trên người đã được thực hiện

Thử nghiệm gây lo âu thực nghiệm

Một số nghiên cứu sử dụng mô hình "nói trước đám đông mô phỏng": người tham gia được yêu cầu chuẩn bị và trình bày bài nói trước máy quay, một tình huống gây lo âu có kiểm soát. Người tham gia được dùng một liều CBD hoặc giả dược trước khi thực hiện. Một vài thử nghiệm nhỏ, trên người khỏe mạnh hoặc người có rối loạn lo âu xã hội, ghi nhận nhóm dùng CBD tự đánh giá mức lo lắng thấp hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu này có số người tham gia ít và chỉ đánh giá tác dụng của một liều duy nhất.

Nghiên cứu hình ảnh não

Một số nghiên cứu dùng chụp hình ảnh chức năng não ghi nhận CBD thay đổi hoạt động ở các vùng liên quan đến xử lý cảm xúc như hạch hạnh nhân. Đây là dữ liệu về cơ chế, chưa phải bằng chứng về hiệu quả điều trị.

Thử nghiệm điều trị kéo dài

Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, kéo dài nhiều tuần trên bệnh nhân rối loạn lo âu còn ít, và kết quả chưa nhất quán. Một số nghiên cứu nhãn mở (không có nhóm giả dược) và loạt ca bệnh báo cáo cải thiện, nhưng thiết kế này dễ bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng giả dược và kỳ vọng của người tham gia.

Đánh giá chất lượng bằng chứng

Các tổng quan hệ thống thường kết luận rằng CBD là hướng nghiên cứu đáng quan tâm nhưng cần thêm thử nghiệm lớn, chất lượng cao. Hiện nay, CBD chưa được các cơ quan quản lý dược phẩm lớn phê duyệt cho chỉ định điều trị lo âu.

Tác dụng phụ và tương tác thuốc

Dữ liệu an toàn của CBD chủ yếu đến từ các thử nghiệm ở bệnh nhân động kinh, nơi có thuốc CBD tinh khiết được cấp phép tại một số quốc gia. Những tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:

• Buồn ngủ, mệt mỏi.
• Tiêu chảy, giảm cảm giác thèm ăn.
• Tăng men gan, đặc biệt khi dùng cùng một số thuốc chống động kinh.

CBD ảnh hưởng đến các enzyme gan thuộc hệ cytochrome P450, có thể làm thay đổi nồng độ của nhiều thuốc khác, bao gồm một số thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc chống đông. Người đang dùng thuốc điều trị tâm thần đặc biệt cần lưu ý điều này.

Vấn đề lớn khác là chất lượng sản phẩm: các khảo sát sản phẩm CBD bán trên thị trường quốc tế từng phát hiện nhiều sản phẩm có hàm lượng CBD không đúng nhãn, một số có lẫn THC. THC ở liều nhất định có thể làm lo âu nặng hơn và gây cơn hoảng loạn ở một số người.

Vì sao không nên tự điều trị lo âu bằng CBD

1. Có thể trì hoãn điều trị hiệu quả: rối loạn lo âu đáp ứng tốt với các phương pháp đã được chứng minh.
2. Rủi ro pháp lý: tại Việt Nam, sản phẩm có nguồn gốc cần sa có thể vi phạm pháp luật.
3. Rủi ro chất lượng: không kiểm soát được hàm lượng và tạp chất.
4. Tương tác thuốc với các thuốc đang dùng.
5. Lo âu có thể là triệu chứng của bệnh khác như cường giáp, rối loạn nhịp tim, cần được chẩn đoán.

Những cách hỗ trợ lo âu có cơ sở hơn

Bên cạnh điều trị chuyên môn, một số thói quen được nhiều nghiên cứu ủng hộ: vận động thể chất đều đặn, ngủ đủ, hạn chế caffeine và rượu, thực hành chánh niệm và các kỹ thuật thở chậm. Bạn có thể bắt đầu với những bài tập đơn giản trong bài kiểm soát stress bằng thiền thở.

Nếu lo âu kéo dài, kèm mất ngủ, cơn hoảng loạn, né tránh các hoạt động thường ngày hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý. Đây không phải dấu hiệu yếu đuối mà là bước chăm sóc sức khỏe cần thiết.

Tóm lại

CBD là hợp chất thú vị với cơ chế tác động đa dạng, và các nghiên cứu ban đầu về lo âu mang lại một số tín hiệu. Tuy nhiên, khoa học vẫn đang ở giai đoạn tìm hiểu. Cho đến khi có thêm thử nghiệm lớn, chất lượng cao, CBD không nên được xem là lựa chọn thay thế cho các phương pháp điều trị lo âu đã được chứng minh.