Tác dụng của trà bạc hà đối với hệ thống tiêu hóa
Trà bạc hà có thể giúp làm dịu cảm giác đầy hơi, chướng bụng và khó tiêu nhẹ sau bữa ăn, nhờ menthol trong lá bạc hà có tác dụng làm giãn cơ trơn đường tiêu hóa. Tuy nhiên, chính tác dụng giãn cơ này cũng khiến trà bạc hà không phù hợp với người bị trào ngược dạ dày thực quản. Bài viết giải thích cơ chế, mức độ bằng chứng và cách dùng hợp lý.
Bạc hà và hoạt chất menthol
Bạc hà là tên gọi của nhiều loài cây thuộc chi Mentha. Loài thường được nghiên cứu cho mục đích tiêu hóa là bạc hà cay (Mentha × piperita, peppermint). Ở Việt Nam, người ta còn dùng bạc hà Á (Mentha arvensis) và lá húng lủi, có mùi tương tự nhưng thành phần khác nhau đôi chút.
Hoạt chất nổi bật nhất trong bạc hà là menthol, tạo cảm giác mát lạnh đặc trưng. Ngoài ra còn có menthone và nhiều hợp chất thơm khác. Hàm lượng các chất này trong một tách trà thấp hơn nhiều so với tinh dầu bạc hà hay viên nang dầu bạc hà bao tan trong ruột được dùng trong một số nghiên cứu.
Trà bạc hà tác động lên tiêu hóa như thế nào
Làm giãn cơ trơn
Thành ruột và dạ dày có lớp cơ trơn co bóp để đẩy thức ăn đi. Khi các cơn co thắt quá mạnh hoặc không đều, bạn có thể thấy đau quặn, đầy hơi. Menthol được cho là ảnh hưởng đến kênh canxi trong tế bào cơ trơn, giúp các cơ này thả lỏng hơn.
Hỗ trợ giảm đầy hơi
Khi cơ trơn bớt co thắt, khí trong ruột có thể di chuyển dễ dàng hơn, giúp giảm cảm giác căng chướng. Đây là lý do nhiều nền văn hóa có thói quen uống trà bạc hà sau bữa ăn.
Mùi hương và cảm giác dễ chịu
Mùi thơm mát của bạc hà tạo cảm giác sảng khoái, một số người thấy đỡ buồn nôn nhẹ khi ngửi hoặc uống. Tuy vậy, hiệu quả với buồn nôn thay đổi rất nhiều giữa từng người.
Bằng chứng khoa học nói gì
Phần lớn bằng chứng tốt nhất liên quan đến dầu bạc hà dạng viên nang bao tan trong ruột, được nghiên cứu cho hội chứng ruột kích thích. Một số hướng dẫn chuyên ngành tiêu hóa xem đây là lựa chọn có thể cân nhắc để giảm đau bụng và đầy hơi ở người bệnh này. Đây là sản phẩm có liều chuẩn hóa, khác hẳn trà bạc hà pha tại nhà.
Với trà bạc hà, dữ liệu nghiên cứu ít hơn nhiều. Có thể hiểu trà bạc hà là thức uống dễ chịu có khả năng giúp giảm khó tiêu nhẹ, nhưng không nên kỳ vọng nó điều trị được bệnh lý tiêu hóa thực sự. Nếu bạn có hội chứng ruột kích thích hoặc triệu chứng tiêu hóa kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự dùng dầu bạc hà liều cao.
Cách pha trà bạc hà tại nhà
Từ lá tươi
- Rửa sạch một nắm nhỏ lá bạc hà.
- Vò nhẹ hoặc xé lá để tiết tinh dầu.
- Cho vào cốc, rót nước nóng vừa sôi, đậy nắp.
- Hãm vài phút cho đến khi nước có màu xanh nhạt và mùi thơm, rồi lọc bỏ lá.
Từ lá khô hoặc túi lọc
Dùng một túi trà hoặc một lượng nhỏ lá khô cho mỗi cốc, hãm trong nước nóng vài phút. Đậy nắp khi hãm để giữ lại tinh dầu dễ bay hơi.
Có thể thêm một lát chanh hoặc một chút mật ong nếu thích. Không nên thêm quá nhiều đường vì làm mất ý nghĩa của một thức uống nhẹ sau bữa ăn.
Trồng và bảo quản bạc hà tại nhà
Bạc hà là loại cây dễ trồng, phù hợp với chậu nhỏ ở ban công hay bậu cửa sổ. Cây ưa đất ẩm, thoát nước tốt và ánh sáng vừa phải; nắng gắt buổi trưa có thể làm lá cháy. Bạc hà phát triển rất nhanh bằng thân bò lan, nên trồng riêng một chậu để không lấn các cây khác. Hái ngọn thường xuyên giúp cây đâm thêm nhánh và lá non thơm hơn.
Nếu muốn dùng dần, bạn có thể phơi lá bạc hà trong bóng râm, nơi thoáng gió, đến khi lá giòn rồi cất trong lọ thủy tinh kín. Tránh phơi dưới nắng gắt vì tinh dầu dễ bay hơi, lá mất mùi. Lá khô bảo quản tốt sẽ giữ được hương vị trong vài tháng; khi thấy mùi nhạt hẳn hoặc có dấu hiệu ẩm mốc thì nên thay mới.
Lá tươi có thể cuộn trong khăn giấy hơi ẩm, cho vào hộp kín và để ngăn mát tủ lạnh, dùng trong vài ngày.
Ai nên tránh hoặc thận trọng
| Đối tượng | Lý do |
|---|---|
| Người bị trào ngược dạ dày thực quản | Menthol có thể làm giãn cơ thắt thực quản dưới, khiến axit dễ trào ngược, gây ợ nóng |
| Người có thoát vị hoành | Tương tự, dễ làm nặng triệu chứng trào ngược |
| Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ | Menthol gần mặt trẻ có thể gây phản ứng hô hấp; cần hỏi bác sĩ nhi khoa |
| Người có sỏi mật | Nên hỏi bác sĩ trước khi dùng các chế phẩm bạc hà đậm đặc |
| Người đang dùng một số thuốc | Chế phẩm dầu bạc hà có thể tương tác với thuốc giảm axit và một số thuốc chuyển hóa qua gan; hỏi dược sĩ |
| Phụ nữ mang thai | Trà loãng thường được dùng như thực phẩm, nhưng nên hỏi bác sĩ nếu muốn dùng thường xuyên |
Kết hợp với thói quen ăn uống tốt cho tiêu hóa
Trà bạc hà sẽ phát huy tốt nhất khi đi kèm thói quen ăn uống hợp lý: ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no, hạn chế đồ chiên rán và đồ uống có ga, đi bộ nhẹ sau bữa ăn. Uống đủ nước trong ngày cũng giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru; tham khảo bài tầm quan trọng của việc bổ sung nước.
Nếu bạn yêu thích các loại trà thảo mộc, có thể luân phiên với trà gừng, vốn cũng được dùng truyền thống cho buồn nôn nhẹ, hoặc trà hoa cúc để thư giãn buổi tối.
Triệu chứng tiêu hóa nào cần đi khám
Khó tiêu, đầy hơi thỉnh thoảng sau bữa ăn thường không đáng lo. Nhưng hãy gặp bác sĩ nếu bạn có:
- Đau bụng dữ dội hoặc đau kéo dài nhiều ngày.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn kéo dài.
- Nuốt khó, nuốt đau.
- Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, đặc biệt ở người trên 40 tuổi.
- Ợ nóng thường xuyên nhiều lần mỗi tuần.
Những dấu hiệu này cần được thăm khám, có thể bao gồm nội soi hoặc xét nghiệm. Trà bạc hà chỉ nên là thức uống hỗ trợ cảm giác dễ chịu, không thay thế chẩn đoán y khoa.
Câu hỏi thường gặp
Uống trà bạc hà lúc nào là tốt nhất cho tiêu hóa?
Nhiều người uống sau bữa ăn khoảng một lúc để giảm cảm giác đầy bụng. Nếu bạn dễ bị ợ nóng, tránh uống ngay trước khi nằm.
Trà bạc hà có giúp giảm cân không?
Trà bạc hà không đường gần như không có năng lượng và có thể thay thế đồ uống ngọt, nhưng bản thân nó không đốt mỡ.
Húng lủi pha trà có tác dụng giống bạc hà không?
Húng lủi thuộc cùng chi Mentha nên có mùi và một số hợp chất tương tự, nhưng hàm lượng menthol có thể khác. Dùng làm trà thường mang lại cảm giác dễ chịu tương tự.
Có thể nhỏ tinh dầu bạc hà vào nước để uống thay trà không?
Không nên. Tinh dầu rất đậm đặc, dễ gây kích ứng niêm mạc và ngộ độc. Chỉ dùng lá tươi, lá khô hoặc sản phẩm dược phẩm theo hướng dẫn của dược sĩ.
Bài liên quan

Mật ong cho trẻ bị ho mùa đông: trẻ mấy tuổi dùng được
Không cho trẻ dưới 12 tháng ăn mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum. Trẻ từ 1 tuổi có thể dùng 2–5 ml khi ho theo AAP. Dấu hiệu nguy hiểm và lúc cần đi khám.

Đau khớp khi trời lạnh: chườm ấm ngải cứu, muối rang đúng cách
Chườm ấm giúp khớp bớt cứng khi trời rét, nhưng không quá 20 phút và không dùng khi khớp sưng nóng. Cách làm túi muối rang, ngải cứu an toàn, tránh bỏng.

Da khô nứt nẻ mùa hanh khô: dưỡng ẩm bằng nguyên liệu tự nhiên
Miền Bắc vào đợt lạnh, da khô ráp, nứt gót, nẻ môi. Cách tắm, dưỡng ẩm với bơ hạt mỡ, dầu jojoba, lanolin theo khuyến nghị bác sĩ da liễu và điều nên tránh.

Tắm nắng mùa đông để có vitamin D: giờ nào, bao lâu là đủ
Vài phút nắng trực tiếp lên mặt, tay, chân mỗi ngày có thể giúp cơ thể tạo vitamin D, nhưng mùa đông âm u thì khác. Nhu cầu theo tuổi, nhóm dễ thiếu, giới hạn.